Vitamin D là gì? Vai trò, công dụng & thiếu hụt cần biết

Cố vấn chuyên môn: Bác sĩ – Phạm Nguyễn

- Nguyên Phó Trưởng khoa Phẫu thuật Hàm mặt – BV Răng Hàm Mặt TPHCM
- Giấy phép hành nghề số 004447/HCM – CCHN
- Giữ vai trò cố vấn chuyên môn cho Nha khoa Tâm Đức Smile

Đặt lịch hẹn Xem hồ sơ

Vitamin D là gì luôn là thắc mắc của nhiều người khi tìm hiểu về sức khỏe. Đây là vitamin tan trong chất béo, tồn tại ở dạng Vitamin D2 và D3, đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thụ canxi và phốt pho, giúp duy trì xương và răng chắc khỏe. Nguồn Vitamin D tự nhiên có thể đến từ ánh nắng mặt trời, thực phẩm giàu dinh dưỡng như cá béo, trứng, sữa, nấm, hoặc thông qua bổ sung Vitamin D dạng viên uống. Thiếu hụt loại vitamin này có thể dẫn đến loãng xương, còi xương, suy giảm miễn dịch, trong khi lạm dụng Vitamin D dễ gây ngộ độc, tổn thương thận và gan.

1. Vai trò của vitamin D đối với cơ thể

Vitamin D là một dưỡng chất rất quan trọng, cần có để duy trì sức khỏe toàn diện. Điển hình là giúp xương phát triển, ức chế tế bào ung thư, bảo vệ sức khỏe tim mạch, tăng cường miễn dịch,…

1.1. Vai trò của vitamin D – Tham gia vào cấu tạo xương

Vitamin D tham gia vào cấu tạo, phát triển và duy trì xương chắc khỏe, phát triển cơ bắp:

• Hấp thụ Canxi và Photpho: Vitamin D tăng cường khả năng hấp thụ canxi và photpho từ thức ăn qua đường ruột. Đây là 2 khoáng chất cần thiết cho quá trình hình thành và phát triển của xương.
• Điều hòa canxi máu: Vitamin D giữ cho nồng độ canxi luôn ổn định, ngăn ngừa tê bì chân tay và hỗ trợ người già cử động dễ dàng, linh hoạt.
• Kích thích phát triển tế bào xương: Vitamin D kích thích tế bào xương sản xuất collagen làm chậm sự lão hóa xương, tăng dịch khớp gối.
• Phục hồi tế bào xương sau điều trị: Nhờ vitamin D, khả năng tái tạo sụn, xương diễn ra nhanh chóng sau chấn thương, như gãy tay, chân, xương sườn,…
• Răng phát triển khỏe mạnh: Vitamin D và canxi là chất giúp men răng chắc khỏe, giúp chống lại vi khuẩn xâm nhập gây sâu răng, hoại tử tủy răng.

1.2. Vai trò của vitamin D – Tham gia vào quá trình tế bào phân chia

Vai trò của vitamin D đối với cơ thể còn được nhắc đến khi tham gia vào quá trình tế bào phân chia với 3 biểu hiện:

• Điều chỉnh chu kỳ tế bào phân chia: Vitamin D có khả năng tự điều hòa các chu kỳ tế bào phân chia, bao gồm phân chia, phát triển và làm chết tế bào.
• Ức chế sự phát triển của tế bào ung thư: Vitamin D có khả năng ức chế, tiêu diệt sự phát triển, nhân lên của các tế bào ung thư nguy hiểm.
• Tác động tới hệ miễn dịch tiêu hóa: Vitamin D tham gia vào quá trình phân chia tế bào hệ miễn dịch. Từ đó giúp cơ thể tạo ra đề kháng chống lại tác nhân gây bệnh khác.

1.3. Một số vai trò khác của vitamin D đối với cơ thể

Vitamin D ngoài việc hỗ trợ cấu tạo xương và tham gia vào phân chia tế bào còn đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe toàn diện:

• Tăng cường sức khỏe tim mạch: Vitamin D điều chỉnh huyết áp, giúp mạch máu lưu thông và ngăn ngừa mắc các bệnh tim mạch, tai biến, đột quỵ,…
• Sức khỏe não bộ được cải thiện: Khôi phục chức năng của não bộ, cải thiện trí nhớ, tăng cường nhận thức đối với người già, người mắc bệnh Alzheimer,…
• Cân bằng hệ tiêu hóa: Vitamin D điều chỉnh hệ vi khuẩn đường ruột và giảm nguy cơ mắc các bệnh viêm ruột: Viêm loét đại tràng, viêm dạ dày,…
• Cải thiện tâm trạng: Vitamin D hỗ trợ sản xuất serotonin, một chất dẫn truyền thần kinh, giúp điều hòa tâm trạng, giảm nguy cơ mắc rối loạn lo âu, trầm cảm.
• Nâng cao sức khỏe làn da: Vitamin D được cung cấp đủ tăng cường khả năng chữa lành vết thương, hỗ trợ điều trị các bệnh viêm da, ung thư da.

2. Cơ thể sẽ ra sao nếu thiếu hụt vitamin D?

Vitamin D giữ vai trò quan trọng, thiết yếu đối với cơ thể. Nếu thiếu hụt hoặc thừa vitamin D có thể dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, bao gồm:

• Còi xương, loãng xương: Lượng vitamin D thiếu hụt làm cho xương chậm phát triển ở trẻ em. Người trưởng thành hay đau nhức xương và suy yếu, lão hóa ở người cao tuổi.
• Tăng hạ canxi máu thất thường: Thiếu vitamin D trầm trọng dẫn tới giảm khả năng hấp thụ canxi từ ruột, gây mất cân bằng nồng độ canxi trong máu.
• Rối loạn lo âu, mất ngủ: Vitamin D không được cung cấp đủ làm bạn mệt mỏi, suy giảm trí nhớ, đầu óc không tỉnh táo thậm chí là trầm cảm.
• Dễ mắc bệnh tiểu đường: Thiếu vitamin D có thể làm giảm độ nhạy insulin, tăng nguy cơ bị tiểu đường.
• Khả năng ung thư cao: Ung thư đại tràng, ung thư vú, và ung thư tuyến tiền liệt,… là những bệnh hay gặp ở người thiếu vitamin D.

3. Cách bổ sung vitamin D nhanh chóng cho cơ thể

Các chuyên gia sức khỏe luôn nhấn mạnh vai trò của vitamin D đối với cơ thể. Do đó, việc bổ sung vitamin D mỗi ngày qua ăn uống, tập luyện, bổ sung thực phẩm chức năng là rất cần thiết.

3.1. Bổ sung vitamin D có trong các loại thực phẩm

Một chế độ ăn có đầy đủ các chất dinh dưỡng, trong đó có vitamin D giúp cơ thể khỏe mạnh và ngăn ngừa bệnh tật. Cá hồi, cá thu, cá ngừ,… là những loại cá chứa hàm lượng vitamin D tự nhiên tốt nhất. Các sản phẩm từ sữa như sữa tươi và phô mai, trứng, rau xanh, quả mọng,… cũng chứa lượng vitamin nhiều đáng kể.

Bạn nên đưa các thực phẩm này vào trong thực đơn mỗi ngày. Bạn có thể tham khảo các trang web để tìm công thức chế biến thực phẩm. Việc này giúp nâng cao khả năng nấu nướng của bạn, tăng vị giác và không làm mất đi vitamin D có sẵn.

3.2. Từ bỏ các chất kích thích có hại cho sức khỏe

Các chất kích thích như rượu, thuốc lá, và ma túy có thể ảnh hưởng xấu đến khả năng hấp thụ vitamin D của cơ thể. Rượu làm giảm khả năng chuyển hóa vitamin D thành dạng D3 – một chất kích thích vận chuyển canxi ở ruột. Nicotine trong thuốc lá tác động trực tiếp tới khả năng hấp thụ và tổng hợp vitamin D, tăng loãng xương, viêm phổi, ung thư phổi,…

Trong giai đoạn đầu bỏ chất kích thích, bạn có thể thấy khó chịu trong người. Hãy giảm tần suất sử dụng trước khi bỏ hẳn. Sau một thời gian quen dần với cảm giác không có rượu, bia, thuốc lá bạn sẽ thấy sức khỏe cải thiện rõ rệt.

3.3. Phơi nắng đúng cách để cơ thể hấp thụ đủ vitamin D

Ánh nắng mặt trời được biết tới là nguồn cung cấp vitamin D tự nhiên tốt nhất. Khi da tiếp xúc với tia cực tím B (UVB) từ ánh nắng mặt trời, một dạng cholesterol trong da hấp thụ tia UVB và chuyển hóa thành vitamin D3.

Vì vậy, hãy dành ít nhất 15-20 phút mỗi ngày để phơi nắng vào buổi sáng sớm, khi ánh nắng không quá gắt. Thời gian thường là trước 6-7 giờ sáng, tùy vào điều kiện thời tiết.

3.4. Dùng thuốc bổ sung vitamin D theo hướng dẫn của bác sĩ

Ngoài bổ sung vitamin D qua thực phẩm, phơi nắng thì bạn có thể sử dụng các loại thuốc vitamin D. Trẻ em bị còi xương, chậm lớn, người già hay đau nhức, mỏi khớp thì việc cung cấp thêm vitamin D càng cần thiết.

Tuy nhiên, khi sử dụng bất kỳ loại vitamin D nào cũng đều cần tuân theo chỉ định của bác sĩ. Bởi mỗi người có tình trạng sức khỏe khác nhau, bao gồm bệnh lý nền và mức độ hấp thụ vitamin D. Trường hợp khác có thể gặp phản ứng phụ khi dùng vitamin D kết hợp với các loại thuốc khác. Bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thuốc vitamin D.